X
Litwa, relacje

Sylwester na bani czy bania na Sylwestra?

4 stycznia 2013 1

Zamarznięta tafla jeziora majaczyła w oddali ale widok ten powoli gasł wraz z nadchodzącym wieczorem. Temperatura na zewnątrz schodziła lekko poniżej zera, ale tutaj sięgała blisko 70 stopni Celsjusza. Para osiadała na oknach a herbata nie stygła. Pachniało brzozą i… piwem. Tak, proszę państwa Nowy Rok witaliśmy u naszych wschodnich sąsiadów.

Kąpiel w bani to okazja do spotkań w relaksującej atmosferze

Kąpiel w bani to okazja do spotkań w relaksującej atmosferze

Granice państw bardzo wyraźnie dzielą świat na poglądy, religie, na zwyczaje i kulturę. Czasami zdarza się, że historia owe wstęgi granic szarpie, zmienia i dzieli świat na nowo, rodząc spory i niesnaski. Kiedy jednak okazuje się, jak bardzo wiele mamy ze sobą wspólnego albo jak dużo możemy się od siebie nawzajem nauczyć, granice nikną, roztapiają się w cytrynowej nalewce albo nad kuflem pszenicznego piwa.

Litwa, kraj bliski geograficznie ale i kulturowo, bo przez wieki wraz z Królestwem Polskim stanowił jeden organizm państwowy. Dzisiaj jednak widać tu także ogromny wpływ wschodniego mocarstwa – Rosji, która wchłonęła to niewielkie państwo przeistaczając je w jedną ze swoich republik. I chociaż od upadku ZSRR minęło już dobrych parę lat, cyrylica zniknęła z szyldów a i polskie ślady sukcesywnie usuwa się z krajobrazu miast i wsi, to i tak pewne elementy obcych kultur na trwałe  wpisały się w życie Litwinów.

O ile źródło kulinarno-ziemniaczanych inspiracji trudno jest jednoznacznie określić, bo czy podlaskie pyzy przeniknęły na wschód, czy litewskie cepeliny zdominowały zachodnie stoły, trudno orzec; to jednak zwyczaj spędzania czasu w bani jest wyraźnie tradycją odziedziczoną po Rosjanach. Rosyjska bania, rodzaj łaźni czy też odmiana sauny, cieszy się na Litwie ogromnym powodzeniem. Zażywanie bani jest zarazem złożonym procesem oczyszczania organizmu jak i zjawiskiem społecznym. Drzewiej miało na celu utrzymanie odpowiedniego poziomu higieny jednakże na przestrzeni wieków przekształciło się w ceremonię ze złożonymi procedurami.

Bania (lit. pirtis, rus. баня) mieści się zazwyczaj w niewielkim drewnianym domku, w miarę możliwości, położonym blisko naturalnego zbiornika wodnego, czy to sadzawki, rzeki, jeziora. Tradycyjna bania składa się z czterech pomieszczeń: przebieralni, parzelni, wypoczywalni i zwykłej łaźni z prysznicem. Najważniejsza izba to „pariłka” (rus. парилка, parzelnia) – łaźnia, wyposażona w drewniane ławy ustawione piętrowo, z koszem kamieni, do którego biegnie żeliwna rura tłocząca z pieca gorące powietrze. Cebrzyk z wodą i chochla służą do zwiększania wilgotności powietrza, które ręcznikiem wachluje się wokół całego pomieszczenia. Temperatura powietrza w bani utrzymuje się między 60-80 stopni. W czasie pobytu w łaźni rozgrzane ciało chłosta się wienikami (lit. vanta) – miotełkami z gałęzi brzozy, dębu, jałowca, jarzębiny, jodły albo lipy uprzednio namoczonymi w wodzie. „Dusz” (lit. dušas, rus. душ), czyli prysznic to pomieszczenie kąpielowe, gdzie można ochłodzić ciało lub spłukać resztki gałązek. Integralną i kluczową, ze względów towarzyskich część bani stanowi zaś wypoczywalnia, pomieszczenie wyposażone w miękkie kanapy i stolik. W dużych baniach często znajduje się też aneks kuchenny. Tu w przerwach między kąpielą popijamy gorącą herbatę ziołową, która przyspiesza proces oczyszczania organizmu z toksyn. Schłostane ciało najlepiej natrzeć śniegiem, który nie tylko chłodzi ale też ma działanie peelingujące.

Seanse w bani mają bardzo korzystny wpływ dla naszego organizmu, bo uspokajają, wzmacniają odporność, poprawiają mikro krążenie, usuwają toksyczne produkty przemiany materii. Dodatkowo niosą ukojenie dla osób cierpiących na bóle mięśni i stawów, łagodzą stres i leczą bezsenność  Ale jak już wspomniałam, bania ma też znaczenie towarzyskie. W ruskiej łaźni zwyczajowo organizuje się chrzciny, imieniny czy rodzinne spotkania. To okazja żeby pogadać, zrelaksować się i spędzić razem czas wolny od trosk. W materiałach źródłowych natknęłam się też na informację, że banie pełniły dawniej funkcję matrymonialną – przyszli małżonkowie mogli się w takiej łaźni lepiej poznać. Mówiło się też, że w łaźni ludzie obcują z demonami i rzekłabym, że jest w tych ludowych wierzeniach ziarenko prawdy. W istocie zmagania z gorącym powietrzem i buchającą z kamieni parą można przyrównać do obcowania z siłami nadprzyrodzonymi. Pot ściekał stróżkami po rozgrzanym ciele, bardziej niż po najcięższym wysiłku fizycznym, a spod filcowymi czapek wiły się mokre włosy. Dreszcz przechodził nas od stóp do głowy, kiedy brzozowe miotełki uderzały o nagą skórę. Niemniej niepokojące jest smaganie ciała gałązkami z jałowca. Słyszałam, że ludzie niekiedy okładają się wienikami z pokrzywy dla pozbycia się bólu w stawach, albo też nakłuwają miejsca dotknięte reumatyzmem żądlącymi pszczołami. Takiej ekstremalnej kuracji jednak żadne z nas się nie podjęło, a i tak zmęczenie jakiego doznaliśmy, prędko zagnało nas do łóżek.

O tym, że łaźnia pełni ważną funkcję w kulturze ludowej świadczą rosyjskie porzekadła i przysłowia na temat bani a kilka z nich przetłumaczyłam poniżej 🙂

W bani kości rozpalisz – ciało naprawisz. (В бане кости распаришь — тело исправишь.)
Bania bez pary jest jak zupa bez wywaru. (Баня без пара — что щи без навара.)
W bani wszyscy sobie równi. (В бане все равны.)

W czasie odpoczynku pijemy ziołową herbatkę.

W czasie odpoczynku pijemy ziołową herbatkę.

Filcowa czapka chroni przed przegrzaniem głowy.

Filcowa czapka chroni przed przegrzaniem głowy.

Zabieg okładania wienikami.

Zabieg okładania wienikami.

Zimą wystarczy wyjść na zewnątrz, żeby skutecznie schłodzić ciało.

Zimą wystarczy wyjść na zewnątrz, żeby skutecznie schłodzić ciało.

Kartka-z-Podrozy-Ruska-Bania-06

Kartka-z-Podrozy-Ruska-Bania-07

Kartka-z-Podrozy-Ruska-Bania-08

Przeczytaj też...

0

Jest 1 komentarz

  • Anonymous napisał(a):

    Poznaje tu pewne osoby. Widze, ze spodobala sie im „banka” w Radziuliai. Milo mi, ze pielegnuja tradycje i korzystaja z procedur wyzej opisanych. Piekny opis. Pozdrawiam.

  • Dodaj komentarz

    Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *